Franz Joseph Haydn 1732-1809

Franz Joseph Haydn werd geboren op 31 maart 1732 in Rohrau (Oostenrijk).

Zijn vader was wagenmaker. Toen hij 5 jaar was nam zijn oom hem mee naar

het stadje Hainburg, waar hij naar school ging en muziekles kreeg.

Op achtjarige leeftijd werd Joseph sopraan in het knapenkoor van de Stephansdom

in Wenen. Daar bleef hij negen jaar, waarvan de laatste vier met zijn broer Michael.

Zijn stemwisseling trad namelijk pas zeer laat in. Hoewel zijn mentor Georg Reuter

hem probeerde over te halen om zich te laten castreren heeft Haydn, mede op

aandringen van zijn vader, geweigerd deze riskante ingreep te ondergaan.

Joseph Haydn 1732-1809

Toen zijn stem veranderde, restte hem niets anders dan ontslag uit het koor.

Haydn had reeds bepaald dat hij componist zou worden, wat zijn ouders ten

zeerste afkeurden: zij vonden dat hun zoon meer voor het priesterschap in de

wieg was gelegd. Natuurlijk zou zijn leven als kloosterling hem, zeker voor de

eerstvolgende jaren, veel meer vastigheid geven, maar hij koos een moeilijker

weg. De daaropvolgende jaren waren dan ook zwaar. Gelukkig bood Michael

Spangler hem een zolderkamer aan in het Michaelerhaus op de Kohlmarkt

in Wenen. Haydn hield zich met wat losse baantjes in het leven, zoals het

meespelen in ensembles, het geven van muziekonderricht en het begeleiden

van zangers zoals Nicola Perpora. Deze laatste bracht hem in contact met

bekende operacomponisten als Cristoph Willibald Gluck, Johann Wagenseil

en Carl Ditters von Dittershof.

In 1755 kreeg Joseph Haydn eindelijk een vaste betrekking als kapelmeester

aan het hof van graaf von Morzin in Lukawitz, dankzij graaf von Fürnberg.

In 1761 werd het orkest opgeheven en kwam Haydn naar Eisenstadt, bij

vorst Paul I Anton Esterhàzy. Deze werd een half jaar later door zijn zoon

Nicolaas I Jozef opgevolgd. In Esterhaza zou Haydn tot 1790 blijven.

        Slot van vorst Esterhàzy bij Eisenstadt

Als kapelmeester en hofcomponist had hij hier veel werk, want de Esterhàzy's

waren grote cultuurliefhebbers.

Haydn heft dan ook vele werken geschreven voor het vorstelijk orkest.

Alhoewel Joseph weinig in contact stond met grote muziekcentra als Wenen,

verwierf hij toch faam door de vele gasten, die bij de vorst op bezoek kwamen.

Tussen ca. 1765 en 1775 benoemt men zijn werk met "Sturm und Drang":

het zit vol met snel afwisselende akkoorden, abrupte wisselingen en mineur-

harmonieën.

Tijdens zijn verblijf bij de Esterhàzy's schreef Haydn een zeer groot aantal

werken waaronder pianowerken, liederen en 125 baryton-trio's; Nocolaus

blonk immers uit op dit gamba-achtige instrument. Verder componeerde Haydn

24 opera's. In 1782 ontmoette Haydn de beroemde componist Mozart; na de

dood van Nicolaus in 1790 ging Haydn naar London. Daar schreef hij de laatste

12 van zijn 106 symfonieën. Hij verbleef in London in 1791-1792 en 1794-1795.

In 1795 keerde hij definitief terug naar Wenen. Daar hield Haydn zich tot zijn

dood in 1809 vooral bezig met religieuze muziek. Veel missen en oratoria,

Die Schöpfung en Die Jareszeiten heeft hij daar geschreven.

Willem Arentshorst.