De Oostenrijkse jubileumbriefkaarten van 1908

Door: Edwin Muller

 In 1908 vierde keizer Franz Joseph van Oostenrijk-Hongarije zijn zestigjarig regeringsjubileum. In die periode had het Oostenrijks-Hongaarse rijk al veel van zijn glans verloren in een aantal oorlogen. Bovendien waren er veel nationalistische spanningen in dit uit vele volkeren samengestelde land. Daarnaast had in deze periode zijn enige zoon en troonopvolger zelfmoord gepleegd en was zijn vrouw keizerin Elizabeth (Sissi) vermoord. Toch werd dit jubileum met veel uitbundig gevierd. Ook de Oostenrijkse posterijen deden hieraan mee. Er werd een serie zegels uitgegeven die nog steeds behoort tot een van de meest aansprekende vooroorlogse uitgiften. Daarnaast werd een speciale briefkaart uitgegeven. Net als de jubileumzegels is een fraai Jugendstil ontwerp gebruikt. Op de voorzijde staat de keizer afgebeeld met links van hem slot Schonbrunn en rechts van hem Hofburg. Onder de keizer staan zijn belangrijkste titels genoemd: Keizer van Oostenrijk, koning van Bohemen, Galicië en Illyrië en koning van Hongarije. De keerzijde heeft een waardestempel van 5 Heller met het ontwerp van de 30 Heller zegel van de jubileumserie.

Afbeelding 1: Voorzijde van de jubileumbriefkaart

Afbeelding 2: Keerzijde van de jubileumbriefkaart. Deze kaart is afgestempeld met een speciaal stempel ter gelegenheid van de jubileumtentoonstelling van Praag.

De kaart is zoals gebruikelijk in het multi-nationale Oostenrijk in 8 versies uitgegeven:

Duits, Duits-Tsjechisch, Duits-Pools, Duits-Pool-Russisch, Duits-Sloveens, Duits-Kroatisch-Italiaans, Duits-Italiaans en Duits-Roemeens Russisch. De eerste 2 kaarten zijn algemener dan de andere versies.

De kaarten zijn met verschillende bijzondere stempels verkocht. Op 18 september 1908 is een rood stempel gebruikt als eerste dag stempel. Daarnaast is in de provinciehoofdsteden Wenen, Brünn, Czernowitz, Graz, Innsbruck, Klagenfurt, Laibach, Linz, Prag, Salzburg, Triest, Troppau, en Zara op 2 december 1908 (dag van het jubileum) een rood gelegenheidsstempel gebruikt. Het meest gangbare stempel is Wenen. Deze kaarten met het jubileumstempel werden verkocht met een toeslag van 15 Heller. Ze werden eerst afgestempeld en konden daarna worden verstuurd zoals blijkt uit de kaart op afbeelding 3.

Afbeelding 3: Kaart voorzien van het bijzondere stempel van Praag. Deze is voorzien van een vignet ter gelegenheid van het jubileum. Hierop afgebeeld de keizer en keizerin Sissi. De kaart is zichtbaar eerst afgestempeld en daarna pas geschreven.

 

Ter gelegenheid van het jubileum werd een grote tentoonstelling gehouden in Praag (vergelijkbaar met de in die tijd gehouden wereldtentoonstellingen). Voor deze tentoonstelling verscheen een soortgelijke kaart in de versie Duits-Boheems. Deze draagt op de voorzijde echter afbeeldingen van de Praagse Burcht (Hradschin) en de burcht Karlstein. Op de keerzijde staat het waardestempel in het midden. Ook deze kaart wordt aangetroffen met het rode jubileumstempel van de steden Praag en Wenen (2 december 1908). Daarnaast werd op deze tentoonstelling een bijzonder stempel gebruikt.

 

Afbeelding 4: Voorzijde tentoonstellingskaart Praag.

Afbeelding 5: Keerzijde tentoonstellingskaart Praag.

De kaarten bleven geldig tot 31 december 1916.

In 1914 werd de resterende voorraad voorzien van de opdruk van een kroon met de tekst “Viribus Unitis 1914”. Deze werd aan het loket verkocht met een toeslag van 10 Heller ten behoeve van patriottische doelen in verband met het uitbreken van de eerste wereldoorlog. Ook deze kaart is in 8 verschillende versies uitgegeven. Uiteraard dit keer geen feestelijke  gelegenheidsstempels.

Afbeelding 6: Keerzijde van de kaart met oorlogstoeslag verzonden van Hohenstadt naar Wenen. De kaart draagt een censuurstempel van Olomouc. Op 1 oktober was het porto verhoogd naar 10 Heller. De kaart is verzonden op 16 oktober 1916 en is daarom ondergefrankeerd. Het verschuldigde bedrag is aangegeven met een “10” in blauw potlood en twee strafportzegels van samen 10 Heller.

 In principe zijn deze kaarten allen nog voor een redelijke prijs te vinden. Het is mogelijk met deze kaarten een omvangrijke verzameling op te bouwen. Alleen al de verschillende combinaties van kaarten en stempels leveren meer dan 130 varianten op. Sommige combinaties zullen echter moeilijk te vinden zijn. Eenvoudiger en ook interessanter is het wellicht om de verschillende kaarten te zoeken echt gelopen in het gebied waar ze qua taal thuis horen en te zoeken naar verschillende manieren van gebruik (binnenland, buitenland, aantekenen etc). Kaarten zoals op afbeelding 3 en 6 zijn in zo’n collectie zeker blikvangers.